Wat is ChatGPT (en wat niet)?

Misschien gebruik je ChatGPT al af en toe, of hoor je collega's erover praten. Maar wat is het eigenlijk? In deze les krijg je een helder beeld van wat ChatGPT is, hoe het grofweg werkt, waar het je echt tijd bespaart en waar je zelf scherp moet blijven. Die basis maakt alle volgende lessen makkelijker.

Let op: "ChatGPT" is een merk van OpenAI. Deze cursus is onafhankelijk en niet verbonden aan OpenAI.

ChatGPT in één zin

ChatGPT is een AI-assistent: een computerprogramma waarmee je in gewone taal een gesprek voert. Je typt (of spreekt) een vraag of opdracht, en ChatGPT antwoordt. Je kunt het vragen een e-mail te schrijven, een rapport samen te vatten, een planning op te zetten, een spreadsheet te analyseren of mee te denken over een lastig klantgesprek.

ChatGPT wordt gemaakt door OpenAI, een Amerikaans AI-bedrijf. OpenAI is in 2015 opgericht als non-profitorganisatie. Sinds een herstructurering in oktober 2025 is het commerciële deel een Public Benefit Corporation (OpenAI Group PBC): een bedrijfsvorm waarbij naast winst ook een maatschappelijke missie in de statuten staat. Die commerciële tak staat onder zeggenschap van de non-profit OpenAI Foundation. ChatGPT werd eind 2022 publiek beschikbaar en is sindsdien uitgegroeid tot een van de bekendste AI-assistenten.

Hoe werkt het (zonder techniek)?

Achter ChatGPT zit een taalmodel (in het Engels: large language model of LLM). Zo'n model is getraind op enorme hoeveelheden tekst. Daardoor heeft het patronen geleerd: hoe zinnen lopen, hoe een zakelijke mail is opgebouwd, hoe je een begroting uitlegt, hoe een samenvatting eruitziet. De letters GPT verwijzen naar dat soort model (Generative Pre-trained Transformer), maar die term hoef je niet te onthouden.

Als jij een vraag stelt, zoekt ChatGPT het antwoord niet op in een kaartenbak met feiten. Het bouwt een antwoord op, stukje voor stukje, door telkens een passend vervolg te voorspellen. Dat werkt verrassend goed, maar het verklaart twee belangrijke eigenschappen:

1. ChatGPT is flexibel. Het kan dezelfde informatie in tien verschillende stijlen opschrijven, voor een directeur of voor een nieuwe medewerker.
2. ChatGPT kan zich vergissen. Omdat het een antwoord genereert in plaats van opzoekt, kan het iets verzinnen dat heel geloofwaardig klinkt. Dat heet hallucineren. OpenAI schrijft zelf in zijn hulppagina's dat ChatGPT fouten kan maken en dat je belangrijke informatie moet controleren.

Een handige vergelijking: zie ChatGPT als een slimme, snelle en zeer belezen nieuwe collega. Die collega weet veel, schrijft goed en werkt razendsnel, maar kent jouw bedrijf, jouw klanten en jouw afspraken niet tenzij je ze vertelt. En soms klinkt die collega zekerder dan terecht is.

Waar ChatGPT sterk in is

In kantoorwerk zie je de grootste winst bij taken met veel tekst en denkwerk:

• Schrijven en herschrijven: e-mails, offertes, nieuwsbrieven, vacatureteksten, notulen.
• Samenvatten: een lang rapport, een vergaderverslag of een beleidsstuk terugbrengen tot de kern.
• Structureren: losse aantekeningen omzetten in een helder plan, een agenda of een actielijst.
• Uitleggen: een ingewikkelde regeling of een financieel begrip in begrijpelijke taal.
• Meedenken: argumenten voor en tegen op een rij, een lastige klantmail vanuit meerdere kanten bekijken.
• Analyseren: patronen zoeken in een Excel-export of een klanttevredenheidsonderzoek (daar kom je later in de cursus op terug, in de les Werken met Excel en data).

Een voorbeeld van een eenvoudige, bruikbare vraag:

Ik heb van een klant een boze mail gekregen omdat zijn factuur twee weken te laat
was. Schrijf een korte, vriendelijke reactie waarin ik mijn excuses aanbied, uitleg
dat het kwam door een systeemstoring en aangeef dat we de betalingstermijn met
twee weken verlengen. Toon: professioneel maar menselijk. Maximaal 120 woorden.

Waar je zelf moet opletten

ChatGPT is geen orakel. Let vooral op deze punten:

• Feiten, cijfers en bronnen. Wetsartikelen, tarieven, datums, namen en citaten kunnen fout zijn, ook als ze heel precies klinken. Controleer alles wat gevolgen heeft.
• Actualiteit. Een taalmodel is getraind tot een bepaald moment. ChatGPT kan wel op het web zoeken en bronnen tonen, en doet dat soms automatisch als je vraag om actuele informatie vraagt. Maar ook zoekresultaten kunnen onvolledig of verouderd zijn. Open de bron en kijk zelf. In de les Zoeken en deep research: actuele informatie met bronnen lees je hoe dat werkt.
• Rekenwerk in lopende tekst. ChatGPT rekent vaak goed, maar bij belangrijke bedragen reken je zelf na, of laat je de berekening stap voor stap tonen.
• Jouw context. ChatGPT weet niet wat er in jouw organisatie speelt. Zonder context krijg je een algemeen antwoord.
• Vertrouwelijke informatie. Deel niet zomaar klantgegevens of bedrijfsgevoelige informatie. In de les Privacy en AVG: wat deel je wel en niet? lees je precies hoe je daarmee omgaat.

Let op: Jij blijft eindverantwoordelijk voor alles wat je verstuurt, publiceert of besluit. ChatGPT is een assistent, geen vervanger van je eigen oordeel. "Dat had ChatGPT bedacht" is tegenover een klant of je leidinggevende geen excuus.

Voorbeeld: Femke van de debiteurenadministratie laat ChatGPT een herinneringsbrief schrijven. De tekst is keurig, maar er staat een wettelijke rente in die niet klopt met haar situatie. Omdat ze de brief voor verzending naleest en het percentage zelf opzoekt, gaat er niets mis. De tijdwinst zat in het schrijven, niet in het overslaan van de controle.

ChatGPT versus een zoekmachine

Veel mensen gebruiken ChatGPT in het begin als een soort Google. Dat werkt, maar dan laat je het meeste potentieel liggen. Het verschil:

	Zoekmachine	ChatGPT
Wat je krijgt	Een lijst met webpagina's	Een uitgeschreven antwoord voor jouw situatie
Werken met jouw tekst	Nee	Ja: herschrijven, samenvatten, verbeteren
Doorvragen	Nieuwe zoekopdracht	Gewoon verder in hetzelfde gesprek
Actualiteit	Zeer actueel	Alleen actueel als ChatGPT op het web zoekt
Bronvermelding	Altijd (het zijn de bronnen)	Bij webzoeken, of als je zelf documenten deelt

Vuistregel: zoek je een bron of de nieuwste stand van zaken, dan is een zoekmachine of de zoekfunctie van ChatGPT handig. Wil je iets maken, begrijpen of verbeteren, dan is ChatGPT in zijn element.

Tip: Stel ChatGPT geen "zoekvraag" maar geef een "opdracht". Dus niet "thuiswerkvergoeding", maar "Leg in vijf punten uit waar ik als leidinggevende op moet letten bij het invoeren van een thuiswerkvergoeding, en welke vragen ik aan HR moet stellen."

Waar vind je ChatGPT?

Op het moment van schrijven gebruik je ChatGPT via de website chatgpt.com, via de apps voor iPhone en Android, en via een desktop-app voor Windows en macOS. In Nederland kun je op de website zelfs een vraag stellen zonder account, maar dan wordt je gesprek niet bewaard. Er is een gratis versie en er zijn betaalde abonnementen, voor jezelf en voor organisaties. Daarover gaat de les Account en abonnement kiezen: Free, Go, Plus of Business.

Achter ChatGPT zitten verschillende modellen. Op het moment van schrijven werken de betaalde abonnementen standaard met GPT-6; de gratis versie en Go gebruiken een lichtere variant. Welke je ziet, hangt af van je abonnement, en de namen veranderen regelmatig. Je hoeft ze niet uit je hoofd te kennen; in de les De interface: je weg vinden in ChatGPT zie je hoe je kiest.

Tip: Twijfel je over een functie of instelling? De officiële uitleg staat in het helpcentrum van OpenAI op help.openai.com, bijvoorbeeld op de pagina 'What is ChatGPT: FAQ'.

Oefening

Open ChatGPT (een gratis account is prima) en doe het volgende:

1. Stel eerst een "zoekmachinevraag", bijvoorbeeld: vergadering efficiënter.
2. Stel daarna dezelfde vraag als opdracht, in een nieuwe chat:

Ik leid elke maandag een teamoverleg van een uur met zes collega's van de
financiële administratie. Het loopt vaak uit en we komen niet tot besluiten.
Geef me vijf concrete veranderingen die ik volgende week al kan doorvoeren,
met per verandering één zin uitleg waarom het werkt.

3. Vergelijk de antwoorden. Welke is bruikbaarder, en waarom?
4. Vraag tot slot in hetzelfde gesprek:

Welke van deze adviezen zijn algemeen en welke zou je aanpassen als je meer
over mijn team wist? Welke informatie mis je?

Zo zie je meteen hoe belangrijk context is. 5. Bonus: vraag ChatGPT naar iets uit het nieuws van deze week en kijk of het antwoord bronnen bevat. Open één bron en controleer of die het antwoord echt ondersteunt.

Samenvatting

• ChatGPT is een AI-assistent van OpenAI waarmee je in gewone taal werkt; deze cursus is daar niet aan verbonden.
• Onder de motorkap zit een taalmodel dat antwoorden genereert in plaats van opzoekt.
• ChatGPT is sterk in schrijven, samenvatten, structureren, uitleggen en meedenken.
• ChatGPT kan zich vergissen (hallucineren) en is alleen actueel als het op het web zoekt; controleer feiten met gevolgen altijd zelf.
• Jij blijft verantwoordelijk voor wat je verstuurt of besluit.
• Geef opdrachten met context in plaats van korte zoektermen.