De goede prompt

Een prompt is simpelweg het bericht dat je aan ChatGPT stuurt. Het verschil tussen een matig en een uitstekend antwoord zit bijna altijd in die prompt. Het goede nieuws: je hoeft geen technische trucjes te leren. Een goede prompt lijkt op een goede werkinstructie aan een collega. In deze les leer je de vijf bouwstenen die je daarvoor nodig hebt.

Denk aan een nieuwe collega

Een handige vergelijking: behandel ChatGPT als een briljante, maar nieuwe collega die niets weet van jouw organisatie, jouw klanten of jouw voorkeuren. Die collega kan razendsnel werken, maar alleen goed als je duidelijk uitlegt wat je wilt.

Stel je voor dat je tegen zo'n nieuwe collega zegt: "Schrijf even een mail over de vertraging." Die collega heeft meteen tien vragen. Welke klant? Welke vertraging? Hoe lang? Wie is er schuld aan? Hoe formeel? ChatGPT stelt die vragen niet altijd, maar vult de gaten zelf in. En dat gaat vaak net mis: je krijgt een nette, maar algemene tekst die niet bij jouw situatie past.

De vijf bouwstenen

Bouwsteen	Vraag die je beantwoordt	Voorbeeld
1. Context	Wat is de situatie en achtergrond?	"We zijn een installatiebedrijf; de levering van warmtepompen loopt drie weken vertraging op door een tekort bij de fabrikant."
2. Taak	Wat moet ChatGPT precies doen?	"Schrijf een e-mail aan klanten die een installatie gepland hebben."
3. Vorm	Hoe moet het resultaat eruitzien?	"Een onderwerpregel plus een mail van maximaal 150 woorden, met een opsomming van wat de klant kan verwachten."
4. Doelgroep	Voor wie is het?	"Particulieren zonder technische kennis, die al lang wachten."
5. Randvoorwaarden	Wat moet wel of juist niet?	"Geen nieuwe datum beloven, wel een contactpersoon noemen, u-vorm."

Je hoeft niet altijd alle vijf te gebruiken. Maar als een antwoord tegenvalt, ontbreekt er bijna altijd één.

Tip: Vraag jezelf voor het versturen af: "Als ik dit aan een nieuwe collega gaf, zou die dan nog vragen hebben?" Zo ja, beantwoord die vragen alvast in je prompt.

Voorbeeld 1: een klantmail

Voor:

Schrijf een mail over de vertraging.

Het resultaat is een algemene, vage mail met [placeholders] en waarschijnlijk een toon die niet bij je bedrijf past.

Na:

Context: wij zijn Van Dijk Installatietechniek, een installatiebedrijf met 25
medewerkers. Door een tekort bij de fabrikant loopt de levering van warmtepompen
ongeveer drie weken vertraging op. Dit raakt zo'n 40 klanten met een geplande
installatie in mei.

Taak: schrijf een e-mail aan deze klanten.

Doelgroep: particulieren zonder technische kennis. Velen wachten al maanden en
zijn mogelijk geïrriteerd.

Vorm: een onderwerpregel en een mail van maximaal 150 woorden. Gebruik een korte
opsomming voor "wat betekent dit voor u".

Randvoorwaarden: gebruik de u-vorm. Beloof geen nieuwe datum; zeg dat we binnen
twee weken persoonlijk contact opnemen. Sluit af met Sanne de Boer,
klantenservice, 030-1234567.

Dit antwoord kun je vrijwel direct gebruiken, na een laatste controle op namen en toezeggingen.

Voorbeeld 2: een rapportage samenvatten

Voor:

Vat dit samen: [geplakte tekst]

Na:

Hieronder staat ons kwartaalrapport klanttevredenheid (Q3). Ik moet het
volgende week presenteren in het MT-overleg, dat 15 minuten heeft voor dit punt.

Maak een samenvatting voor het managementteam:
- begin met de drie belangrijkste conclusies in één zin per conclusie;
- noem daarna de grootste verbetering en de grootste verslechtering ten opzichte
  van Q2, met de cijfers erbij;
- eindig met maximaal drie aanbevelingen.

Houd het onder de 250 woorden. Noem alleen cijfers die letterlijk in het
rapport staan; als iets niet in het rapport staat, zeg dat dan.

[geplakte tekst]

Let op die laatste instructie: door expliciet te vragen alleen cijfers uit de tekst te gebruiken, verklein je de kans dat ChatGPT iets verzint. In plaats van plakken kun je het rapport ook als bestand toevoegen via de plusknop; dat zie je in de les Werken met bestanden en afbeeldingen.

Voorbeeld 3: planning en financiën

Voor:

Maak een planning voor de jaarafsluiting.

Na:

Ik ben controller bij een mkb-bedrijf (groothandel, 60 medewerkers). We sluiten
het boekjaar af op 31 december; de accountant wil de stukken uiterlijk 15 maart.
Ons team bestaat uit mij, twee boekhouders en een salarisadministrateur
(parttime, ma-wo).

Maak een planning van begin januari tot 15 maart in een tabel met de kolommen:
week, taak, verantwoordelijke, afhankelijk van. Houd rekening met de
parttimer. Voeg onder de tabel de drie grootste risico's voor de deadline toe.

Voorbeeld 4: HR en teamcommunicatie

Voor:

Schrijf een vacaturetekst voor een boekhouder.

Na:

Context: we zijn Jansen & De Wit Accountants in Amersfoort, 30 medewerkers,
informele sfeer, veel mkb-klanten. We zoeken een boekhouder voor 32-36 uur.

Taak: schrijf een vacaturetekst.

Doelgroep: ervaren boekhouders (mbo/hbo) die nu bij een groter kantoor werken
en meer persoonlijk contact met klanten willen.

Vorm: een pakkende kop, een korte introductie, dan drie kopjes: "Wat ga je
doen", "Wat we vragen", "Wat we bieden". Totaal maximaal 300 woorden.

Randvoorwaarden: je-vorm, geen clichés als "dynamische omgeving", geen
salarisbedrag noemen (dat vullen we zelf in), genderneutraal formuleren.

Maak je prompt overzichtelijk

Bij langere prompts helpen een paar eenvoudige gewoontes:

• Gebruik labels zoals Context:, Taak:, Vorm:. Dat hoeft niet, maar het voorkomt dat je iets vergeet.
• Zet de opdracht en de tekst duidelijk uit elkaar. Bijvoorbeeld: "De mail van de klant staat hieronder tussen de streepjes."
• Wees concreet. "Kort" is vaag; "maximaal 100 woorden" of "drie bullets" is duidelijk.
• Zeg wat je wél wilt, niet alleen wat je niet wilt. "Schrijf in gewone spreektaal" werkt beter dan "niet te formeel".
• Leg uit waarom. "Houd het kort, want klanten lezen dit op hun telefoon" helpt ChatGPT om ook in de rest van de tekst de juiste keuzes te maken.
• Laat ChatGPT vragen stellen. Twijfel je of je genoeg context hebt gegeven? Sluit af met: "Stel me eerst maximaal drie vragen als je iets mist."

Tip: Geef je steeds dezelfde achtergrond mee, zoals je functie, je organisatie en je voorkeur voor de je-vorm? Zet die dan één keer in je Aangepaste instructies onder Personalisatie. Dan hoef je het niet in elke prompt te herhalen. Hoe dat werkt, zie je in de les De interface: je weg vinden in ChatGPT.

Let op: Een prompt met veel context is pas echt nuttig als die context klopt. Plak je klantgegevens of interne cijfers in je prompt, denk dan eerst na of dat mag. In de les Privacy en AVG: wat deel je wel en niet? leer je hoe je gegevens anonimiseert.

Een handig sjabloon

Kopieer dit sjabloon en vul het aan. Na een paar keer gaat het vanzelf.

Context: [wie ben je, wat is de situatie, wat is de achtergrond?]

Taak: [wat moet ChatGPT precies doen?]

Doelgroep: [voor wie is het resultaat?]

Vorm: [lengte, opbouw, tabel/opsomming/lopende tekst, toon]

Randvoorwaarden: [wat moet er zeker in, wat juist niet?]

Wil je meer lezen? OpenAI heeft in zijn helpcentrum een pagina met tips, 'Prompt engineering best practices for ChatGPT' op help.openai.com.

Oefening

1. Kies een taak die je deze week echt moet doen: een mail, een korte notitie, een planning of een samenvatting. Gebruik geen echte klant- of personeelsgegevens; verzin namen of laat ze weg.
2. Schrijf eerst een "voor"-prompt van één zin en verstuur die. Bewaar het antwoord.
3. Schrijf daarna een "na"-prompt met het sjabloon hierboven en verstuur die in een nieuwe chat.
4. Vergelijk de twee antwoorden. Welke bouwsteen maakte het grootste verschil?
5. Bonus: plak je "voor"-prompt in een nieuwe chat met deze vraag:

Hieronder staat een prompt die ik aan een AI-assistent wil geven. Welke
informatie ontbreekt er om een goed resultaat te krijgen? Stel me maximaal
vijf gerichte vragen.

[jouw voor-prompt]

Samenvatting

• Een prompt is je opdracht aan ChatGPT; de kwaliteit ervan bepaalt grotendeels het resultaat.
• Behandel ChatGPT als een slimme nieuwe collega die jouw situatie niet kent.
• De vijf bouwstenen: context, taak, vorm, doelgroep en randvoorwaarden.
• Wees concreet, zeg wat je wél wilt en leg uit waarom.
• Vraag ChatGPT expliciet om alleen informatie uit jouw tekst te gebruiken als je verzinsels wilt voorkomen.
• Vaste achtergrond zet je één keer in je aangepaste instructies.